اقتصاد خلاق: «کیومرث شریفی» معاون مالی صندوق اعتباری هنر در یادداشتی به راهکارهای تقویت ارتباط صنایع فرهنگی و خلاق با بازارهای مالی و نهادهای سرمایه­ گذاری پرداخته و می‌نویسد: صنایع فرهنگی و خلاق در کشورهای پیشرفته، سهم مهمی در توسعه اقتصادی و اجتماعی برعهده دارند. یکی از جنبه‌هایی که در سالیان اخیر در این کشورها به آن توجه شده، تنوع بخشیدن به ابزارها و روش­‌های تامین مالی برای صنایع خلاق و فرهنگی است.

تامین مالی شرکت‌های فعال در بخش‌های فرهنگی و خلاق در کشورهای توسعه یافته، یک چالش و در عین حال اولویت کاری محسوب می‌شود. این وضعیت در کشور ما، به عنوان یک کشور در حال توسعه نیز حاکم است. موانع عمده­ توسعه بخش‌های فرهنگی و خلاق ایران را می‌­توان از دو منظر سرمایه‌گذاری و مسایل مرتبط با شرکت‌های فعال در این بخش نقد و بررسی نمود.

از جمله مواردی که می­‌توان از منظر سرمایه­‌گذاری بدان اشاره نمود، فقدان مهارت کسب و کار در شرکت‌های فرهنگی و خلاق برای تحلیل ریسک و فایده است که مانع اقبال سرمایه‌گذاران به این شرکت‌ها می‌شود. نبود اطلاعات شفاف مالی و متعاقب آن فقدان تحلیل‌­های کاربردی، جامع، دقیق و سرمایه­ گذار پسند، مانعی جدی پیش‌روی سرمایه گذاری در این بخش است. همچنین دشواری در ارزیابی ارزش اموال فرهنگی و پیچیدگی موجود برای وثیقه قرار دادن آثار هنری، عواملی هستند که خود به خود این بخش را از سایر بخش‌های اقتصادی جدا نموده و در نتیجه تامین مالی آن را نیز با دشواری‌هایی – که به صورت طبیعی در سایر بخش‌ها مسائلی حل شده قلمداد می‌شوند – مواجه می‌کند. در بعد کلان نیز آگاهی و اطلاعات کافی از ظرفیت‌های رشد شرکت‌های بخش فرهنگی و خلاق وجود نداشته و عموما سایر بخش‌ها خصوصا بخش‌های مالی و سرمایه‌گذاری، از اهمیت اقتصادی این بخش‌ها اطلاع کافی ندارند. در نهایت نیز اتکای بیش از حد این بخش به کمک‌های عمومی و دولتی مانع دیگری است که نقشی بازدارنده و غیرانگیزشی برای متولیان فعال در بخش فرهنگی و خلاق محسوب می‌شود.

از سوی دیگر شرکت‌ها و مجموعه‌های فرهنگی خود نیز در عدم ارتباط­گیری مناسب با بخش‌های مالی و سرمایه گذاری مقصر هستند. این صنایع فرهنگی و خلاق تاکنون نتوانسته‌اند جذب منابع مالی غیردولتی در این بخش را در قالب یک فرایند منظم و تعریف شده در بیاورند. همچنین نسبت به فرصت‌های موجود و انواع ابزارها و روش‌های گوناگون تامین مالی اطلاع چندانی ندارند و بسیاری تنها به روش‌های سنتی نظیر اخذ وام، جذب اسپانسر و دریافت یارانه دولتی اکتفا می‌کنند. اگرچه در سال‌های اخیر حرکت‌هایی در داخل کشور صورت گرفته و موسسات و نهادهای مالی و بانکی دولتی و خصوصی در این زمینه اقداماتی انجام داده‌اند، اما این تلاش‌ها با وضعیت مطلوب فاصله زیادی دارد. اگر فعالین بخش‌­های فرهنگی و خلاق بتوانند به صورت هماهنگ در این زمینه عمل نمایند، در آن صورت می‌توان انتظار داشت که حتی ابزارهای نوین و مناسب برای تامین مالی بخش‌های فرهنگی و خلاق نیز شکل گیرد.

شاید یکی از ذهنیت‌های موجود در بین متولیان امور بانکی و سرمایه‌گذاری، عدم سوددهی کافی و در نتیجه ابهام در بازگشت اصل سرمایه در این حوزه است. پاسخ به این ابهام از دو منظر قابل تامل است. اول اینکه در بسیاری از صنایع در این بخش، حاشیه سود منطقی و حتی بالاتر از حد متوسط سایر صنایع و بخش‌­های اقتصادی قابل حصول است. برای نمونه نگاهی به رشد فروش و طبیعتا­ سود حراجی‌های داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی گواه این مطلب است که خرید و فروش آثار هنری یک کسب و کار جذاب و پربازده است. اگر بخش‌های نرم‌افزاری را نیز مدنظر قرار دهیم، موفقیت تجاری کسب و کارهایی نظیر شرکت‌های سازنده اپلیکشن و بازی‌های رایانه‌ای بسیار بالا بوده و قابل قیاس با خیل عظیمی از کسب و کارهای سنتی نیستند. منظر دوم توجه به این نکته است که همه امور در بخش فرهنگی و خلاق را نمی‌توان از جنبه سود مالی سنجید. تعیین میزان اثرگذاری یک فیلم بر امور اجتماعی، شادابی ذهنی و در نتیجه ارتقای امنیت اجتماعی یک کشور کار دشواری است. لذا در اختصاص منابع مالی از سوی مسوولان و متولیان، اهمیت و تاثیرگذاری محصولات فرهنگی و خلاق، بایستی مدنظر قرار گیرد.

در نهایت جهت تقویت ارتباط صنایع و بخش‌­های فرهنگی و خلاق با بازارهای مالی و نهادهای سرمایه­‌گذاری، با هدف تامین مالی، اقدامات زیر بایستی مورد نظر قرار گیرد:

  • انتشار اوراق بدهی نظیر اوراق مشارکت، صکوک و …
  • انتشار اوراق سرمایه از طریق تشکیل شرکت‌­های سهامی عام، هلدینگ­‌های تخصصی، صندوق­‌های سرمایه­‌گذاری، صندوق‌­های پروژه و ….
  • فرهنگ‌­سازی و آشنایی اصحاب فرهنگ و هنر با مفاهیم مالی و اقتصادی
  • برگزاری همایش­‌ها و سمینارها برای معرفی فرصت­‌های تامین مالی برای صنایع فرهنگی و خلاق
  • برگزاری همایش­‌ها و سمینارها برای معرفی فرصت‌­های سرمایه­‌گذاری در صنایع فرهنگی و خلاق
  • همکاری نهادهای مالی و سرمایه­‌گذاری در تدوین طرح‌­های توجیهی با نگاه اقتصادی نمودن طرح‌­های فرهنگی و خلاق