خلاصه راهبردی مقاله  اکسیر ارتباطات ، سواد رسانه‌ای، تهدید یا فرصت؟ نوشته سید بشیر حسینی که در شما ۲۸۴ نشریه علوم تربیتی: رشد معلم منتشر شده است را در ادامه مطالعه می کنید.

یکی از مهمترین دغدغه‌های امروزه همه رسانه‌هایی است که بچه‌ها به نوعی بسیاری از وقت خود را سرگرم آن هستند. بچه‌هایی که با سوادند اما برای زندگی و عمر خود برنامه خاصی ندارند و یا نمی‌توانند برنامه‌های خود را درست اجرا کنند.

حال سوال آنجا است که آیا تعریف سواد رسانه‌ای تغییر کرده یا نسل دانش آموزان عوض شده‌اند و یا معلم‌ها از کار افتاده‌اند؟!

 تعریف جایگاه سواد رسانه‌ای
در آموزش و پرورش

امروزه که رسانه‌ها گوی رقابت را در امر آموزش ربوده‌اند، دیگر کسی که توانایی مواجهه صحیح و فعال با رسانه ندارد را نمی‌توان باسواد نامید. این واقعیت را «سواد رسانه‌ای» نامیده‌اند. سوادی که به دانایی و قدرت دسترسی، تحلیل، ارزیابی و انتقال اطلاعات و پیام‌های رسانه‌ای شناخته می‌شود.

اگر بخواهیم به اولین‌های این حوزه اشاره کنیم باید گفت که کانادا به عنوان اولین کشوری بود که سواد رسانه‌ای را در برنامه مدارس گنجاند و «مک لوهان» برای اولین بار در کتاب خود در سال ۱۹۶۵ از سواد رسانه‌ای نام برد و نوشت: «زمانی که دهکده جهانی تحقق یابد، لازم است انسان‌ها به سواد جدیدی به نام سواد رسانه‌ای دست یابند.»

سواد رسانه‌ای علاوه بر توانایی خواندن و نوشتن، توانایی تحلیل پیام و قدرت تولید و انتقال پیام است که انسان را در برابر اثرات رسانه‌ها مقاوم می‌سازد و از طرف دیگر می‌کوشد تا با خواندن سطرهای نانوشته در رسانه‌ها به اثرات متفاوتی که رسانه می‌تواند بر جای گذارد آگاهی پیدا کند.

ممکن است بر این گمان باشیم که در ارستفاده از رسانه‌ها مهارت کافی را داریم. اما سواد رسانه‌ای در قالب مثال می‌تواند به مهارت‌های یک ملوان تازه کار و یک ملوان ماهر باشد. ملوان ماهر در شرایطی حتی امکان دارد اصلا به آب نزند و اگر هم به آب رود می‌داند تا چه عمقی حرکت کند و چگونه با امواج مقابله کند اما ملوان تازه کار هم به دریا می‌رود اما امکان دارد دیگر رنگ ساحل را نبیند!

سواد رسانه‌ای در جامعه امروز

امروز در شرایط اشباع رسانه‌ای قرار داریم، زمانی که یک مودم می‌تواند افراد را به جهان بی نهایت اینترنت بکشاند مثالی از همین اشباع است. با توجه به این شرایط همه نیاز دارند که در انتخاب‌هایشان بیشتر دقت کنند مانند آنچه مردم در مورد تغذیه خودشان عمل می‌کنند. در فضای رسانه‌ای نیز باید بدانیم که به چه میزان باید در معرض رسانه‌های دیداری، شنیداری و نوشتاری بود و چه چیزهایی را از آن‌ها برداشت.

امروزه در بسیاری از کشورهای جهان، سواد رسانه‌ای برای مقابله با اثرات منفی و تبلیغاتی رسانه‌ها، به تمامی اقشار جامعه آموزش داده می‌شود. سواد رسانه‌ای مجموعه رویکرهایی است که مخاطبان به طور فعالانه برای مواجهه گزینشی با رسانه‌ها و تحلیل و ارزیابی نقادانه محتوایشان از آن استفاده می‌کنند تا معنی پیام‌هایی را که با آنها مواجه می‌شوند تفسیر کنند.

 

آموزش سواد رسانه‌ای به دانش آموزان یعنی آشنا کردن و آموزش دادن آن‌ها با رویکردهای انتقادی در مطالعات ارتباطی و رسانه‌ای، شامل فرایندهای شناختی به شرح زیر است:

  1. فهم و نقد شرایط و مناسبات مادی تولید محتوای رسانه‌ای
  2. فهم و نقد سبک‌های زندگی مصرفی که ر رسانه‌ها اشاعه می‌یابد
  3. فهم و نقد بازنمایی‌ها و کلیشه سازی‌های منفی اقلیت‌های نژادی و قومی
  4. فهم و نقد اغراض سیاسی و ایدئولوژیک پنهاد در محتوای رسانه‌ها
  5. فهم و نقد آثاز و پیامدهای اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی محتوای رسانه‌ها

 

kholase-word

kholase-pdf

savad-pic