یادداشت | پرونده درآمدی بر پیوست فرهنگی

پرسش هایی درباره پیوست فرهنگی تحریم

یکی از مباحث پرتکرار رسانه ها و افکار عمومی در این روزها مسئله ای به ظاهر ساده و در عین حال پیچیده به نام “تحریم” است. اگر چه ما در این یادداشت کوتاه به دنبال ارائه تحلیل ها و پیش بینی های سیاسی نیستیم، اما پیش فرض ما این است که زورگویی های قدرت های سلطه طلب بر ضد نظام جمهوری اسلامی پایان پذیر نبوده و نخواهد بود. بنا بر این حتی در صورت موفقیت کامل تدابیر دولت یازدهم در رفع این تحریم ها، خطر بازگشت آنها و یا وضع تحریم های جدید به عنوان تهدیدی بالقوه همواره در کمین ما خواهد بود. ما در این یادداشت کوتاه می خواهیم نگاهی متفاوت به این مسئله داشته باشیم و به بیان بهتر، به پرسشی تازه برسیم.

برای کسانی که از درهم تنیدگی اقتصاد و فرهنگ آگاه هستند، روشن است که تحریم های بیگانگان علیه جمهوری اسلامی تا کنون علاوه بر ابعاد اقتصادی پیچیده، پیامدهای فرهنگی قابل توجهی هم داشته است. به عنوان مثال می توان به تحریم برخی از داروها اشاره کرد که عوارض ناگواری در بخش سلامت ایجاد کرده و جریان سازی های خاص رسانه ای را به دنبال داشت. سوالی که در اینجا پیش می آید این است که تهدید ها و فرصت هایی که مسئله تحریم ها در حیطه فرهنگ ایجاد می کند کدامند؟ این نخستین سوالی است که پژوهشگران میان رشته ای اقتصاد و فرهنگ می بایست به آن پاسخ دهند.

متخصصینی که به مطالعه انواع و ابعاد گوناگون رابطه اقتصاد و فرهنگ می پردازند، عمدتا به سه عنوان کلی اشاره می کنند: اقتصاد فرهنگ(ترکیب مضاف)، اقتصاد فرهنگی(ترکیب وصفی که در آن اقتصاد موصوف است) و فرهنگ اقتصادی(ترکیب وصفی که در آن اقتصاد نقش صفتی دارد). ذیل هر یک از این عناوین، می توان مسئله تحریم ها را گنجانده و به دقت مورد بررسی قرار داد. اما به نظر می رسد که مرتبط ترین بخش با این موضوع، فرهنگ اقتصادی است. به عبارت دیگر، تحریم ها نقشی قابل توجه در شکل گیری و تغییرات فرهنگ اقتصادی دارند که به نوبه خود از اهمیت بالایی برخوردار است. این موضوع دامنه وسیعی از پرسش ها را در اختیار پژوهشگران قرار می دهد.

اما پرسش دیگری که پس از تعیین تهدید ها و فرصت های فرهنگی-اقتصادی تحریم ها ایجاد می شود، مربوط به امکان سنجی تدوین پیوست فرهنگی برای آن ها است. آیا می توان ابعاد سازنده تحریم ها را با استفاده از پیوست فرهنگی مطلوب تقویت کرده و هم چنین ابعاد مخرب آن ها را مهار نمود؟ چنان چه پاسخ این سوال را مثبت بدانیم، بایسته است که نسبت به تفاوت های مهم تحریم ها با طرح های اجرایی نهاد های داخلی آگاه باشیم. گذشته از این که تحریم ها (بر خلاف طرح های داخلی) در راستای وارد کردن آسیب های عمیق به کارآمدی نظام می باشند، غیرقابل پیش بینی بوده و از همین رو پیوست نگاری مرتبط با آنها از مختصات ویژه ای برخوردار است. به عبارت دیگر باید و نباید های پیوست نگاری برای تحریم ها، پرسشی دیگر است که در این رابطه می بایست به آن پاسخ داد.

با روشن شدن پاسخ چنین پرسش هایی، می توان ادعا کرد که گام های بلندی در عرصه پیوست نگاری فرهنگی برداشته شده است که خود نوید بخش بهره مندی از پیامدهای مثبت تحریم ها و هم چنین حذف کژکارکردهای آنها است. امید است که پژوهشگران این فرصت را غنیمت شمرده و با نقش آفرینی در این رابطه، جایگاه خود را در تبدیل تهدید ها به فرصت ها بیش از پیش تثبیت نمایند.

 

پرونده درآمدی بر پیوست فرهنگی:

peyvast