یادداشت | پرونده درآمدی بر پیوست فرهنگی

پس از تبیین مفهوم پیوست فرهنگی و ضرورت اجرای آن، نوبت به تعیین اولویت های نگارش پیوست می رسد. کدام طرح ها و اقدامات می بایست در صدر فهرست قرار گیرند؟ آیا اقدامات توسعه ای بخش صنعت از اولویت برخوردارند یا حوزه معماری و شهرسازی؟ پیوست نگاری در حوزه کشاورزی بیشتر ضرورت دارد یا حوزه تجارت و بازرگانی؟ آیا عرصه سیاست در جامعه ما از اولویت نخست نگارش پیوست برخوردار نیست؟

ناگفته پیدا است که هر طرح اجرایی در هر یک از عرصه های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و… آثار و تبعات فرهنگی خاص خود را دارا است و اساسا از همین رو است که تدوین پیوست فرهنگی برای هر یک از این طرح ها اهمیت می یابد. اگر چه موضوع اولویت های تدوین پیوست موضوعی حساس و پیچیده است، اما در این یادداشت سعی داریم به عنوان درآمدی بر این موضوع، در ذهن خوانندگان محترم نیز در این باره ایجاد پرسش نماییم.

اما گذشته از پرسش های پیشین، آیا ممکن است که برای خود حوزه فرهنگ هم پیوست فرهنگی تهیه نمود؟ در صورتی که پاسخ این سوال مثبت است، این حوزه از چه اولویتی برخوردار است؟

پاسخ بسیاری از صاحب نظران حوزه پیوست به این پرسش نه تنها مثبت است، بلکه آنان عمدتا فرهنگ را نخستین اولویت تدوین پیوست می دانند. دکتر بنیانیان در این باره می نویسد: “اگر تصمیم گیری درباره انجام فعالیتی فرهنگی بر اساس مطالعات جامع اولیه باشد، منطقا نباید نیازی به پیوست فرهنگی داشته باشیم. اما در وضعیت موجود کشور ما که بسیاری از تصمیم گیری ها در حوزه فعالیت های فرهنگی در بر اساس روش های سنتی اتخاذ می شوند، باید بپذیریم که برای فعالیت های فرهنگی نیز لازم است پیوست فرهنگی تهیه شود.”[۱] دکتر مهدی فضائلی نیز –که در کارنامه خود سابقه مدیریت رسانه و عضویت در شورای فرهنگ عمومی را دارد- حوزه فرهنگ را نخستین حوزه نیازمند پیوست معرفی می کنند.[۲] هم چنین دکتر احمد فضائلی رئیس مرکز مطالعات راهبردی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی هم معتقد است : اولویت اول در تهیه پیوست فرهنگی خود حوزه فرهنگ است.[۳]

با توجه به جایگاه مهم و کارکردهای ممتاز فرهنگ در هر جامعه، در نظر گرفتن چنین اولویتی چندان دور از ذهن نیست. به عبارت دیگر، دست اندرکاران حوزه فرهنگ(به معنای عام آن) نیز می بایست پیامدهای فرهنگی اقدامات خود را سنجیده و برای تقویت ابعاد مثبت و زدودن پیامدهای منفی آن چاره اندیشی نمایند و این همان چیزی است که می توان از آن به عنوان ضرورت پیوست نگاری یاد کرد. تدوین پیوست اساسا در راستای تقویت ساخت فرهنگ بومی جامعه اسلامی می باشد و از همین رو است که فرهنگ، خود از بیشترین ضرورت و فوریت برای پیوست نگاری برخوردار است. در این میان، رسانه و ارتباطات، جایگاه ویژه ای دارد. به عنوان مثال، صدا و سیما به عنوان اثرگذارترین نهاد فعال در عرصه فرهنگ عمومی، می بایست راهکارهای تدوین پیوست را برای طرح های تولیدی خود در سطوح و قالب های مختلف پیش بینی نموده و به تدریج و با کمک کارشناسان، به مرحله اجرایی پیوست نگاری و اقدامات عملیاتی پیرو آن نزدیک شود. به عنوان نمونه می توان به موضوع تبلیغات در رسانه ملی اشاره کرد که به ویژه در رویکردهای نوین این سازمان، برای بسیاری از صاحب نظران ایجاد نگرانی و دغدغه نموده است.

به طور کلی، هر چه دامنه پیامد های یک طرح گسترده تر باشد، ضرورت نگارش پیوست برای آن بیشتر خواهد بود. بنا بر این پس از حوزه فرهنگ –که به نوعی فراگیرترین حوزه است- طرح های کلان در دیگر حوزه ها، به خصوص اقتصاد اهمیت می یابند. اهمیت و اولویت حوزه اقتصاد در تدوین پیوست فرهنگی از آن رو است که این حوزه حضوری پر رنگ در افکار عمومی جامعه ایران دارد و طرح های کلانی چون پرداخت نقدی یارانه ها می تواند تبعات فرهنگی پرشماری در پی داشته باشد. هم چنین در حوزه واردات نیز ورود هر کالا، پیامدهای خاص خود را دارد که بعضا می تواند تاثیراتی جبران ناپذیر بر فرهنگ عمومی بگذارد.

پس از این دو حوزه، یعنی فرهنگ و اقتصاد، به نظر می رسد حوزه سیاست در جایگاه سوم قرار داشته باشد. جایگاه مهم سیاست و امور سیاسی در افکار عمومی جامعه ایران، به خصوص در دوره های خاص، نظیر ماه های منتهی به انتخابات ریاست جمهوری یا مجلس شورای اسلامی، بر کسی پوشیده نیست. اما مسائل سیاسی در لایه های ژرف تر از این هم، در بافت فرهنگ عمومی بسیار موثرند. به این ترتیب همه امور سیاسی از رفتار یک مسئول سیاسی گرفته تا تصمیم گیری های کلان سیاست خارجی، هر یک تاثیر خاص خود را بر حوزه فرهنگ خواهد گذاشت. متخصصان میان رشته ای در این حوزه می بایست پس از تحدید موضوع، نسبت به نگارش پیوست متناسب با آن اقدام نمایند.

 

[۱]چیستی، ضرورت و آثار پیوست فرهنگی طرح های مهم، حسن بنیانیان، تهران، سوره مهر

[۲]متن مصاحبه: http://www.iranculture.org/fa/newsSimpleView.aspx?gid=1&nid=451

[۳]متن مصاحبه: http://www.khorasannews.com/News.aspx?type=9&year=1392&month=4&day=16&id=4960409

 

پرونده درآمدی بر پیوست فرهنگی:

peyvast